طراحی وب سایت

جایگاه نشر الکترونیک کجاست؟ آیا به تولید محتوای الکترونیکی آن گونه که باید اهمیت داده می شود؟ وظایف و اختیارات مجمع ناشران الکترونیک که با هدفی جز اطلاع رسانی از طریق حامل های رایانه ای تشکیل نشده، چیست؟ نمایشگاه رسانه های دیجیتال با چه هدفی برگزار شد؟ آیا برگزاری این نمایشگاه به نفع ناشران است یا به ضرر آن ها؟ و در نهایت آیا برای برگزاری این نمایشگاه مشورتی با خود تولیدکنندگان محتوای الکترونیکی صورت گرفته است؟ طرح چنین سوالاتی ما را بر آن داشت تا گفتگویی با دکتر جواد اتفاق رییس مجمع ناشران الکترونیک ترتیب دهیم تا بتوانیم تا حدودی به این سوالات و ابهاماتی که در ذهن تداعی می شود، پاسخ دهیم. متن این گفتگو به شرح زیر است:در ابتدا لطفا در زمینه معضلاتی که صنعت نرم افزار در کشور با آن مواجه است توضیحاتی بفرمایید؟نرم افزار در زمینه فعالیت ما عمدتا به همان نشر الکترونیکی برمی گردد. با توجه به این که خود نرم افزار تعریف عام تری دارد و شامل تمام نرم افزارهای کاربردی ، ابزاری و غیره نیز می شود که هر کدام تعاربف خاص خود را دارند. اما در حال حاضر ما در مورد نرم افزارهایی صحبت می کنیم که اختصاص به تولید محتوای الکترونیکی دارند و در قالب حامل های رایانه ای که با برنامه های نرم افزاری همراه هستند، عرضه می شوند و در نتیجه اطلاق نشر الکترونیکی برای آن ها شایسته تر است. در چنین مواردی که یک محتوا بر روی حامل های رایانه ای عرضه می شود، مهمترین مشکل، مشکل کپی برداری غیرمجاز از این مفاهیم است. در حقیقت در زمینه تولید محتوا، تولیدکننده با صرف انرژی و سرمایه های مادی و معنوی، در نهایت موفق می شود محصولی را به صورت نرم افزاری تولید و به بازار عرضه نماید. متاسفانه سودجویانی با یک سری توجیهات منطقی و به اصطلاح شرعی، به کپی برداری غیر مجاز از این محصولات مبادرت می ورزند و آن ها را با قیمت های نازل در اختیار سایرین قرار می دهند.به دنبال این مساله، بخش عمده ای از این تولیدکنندگان که عموما شرکت های متوسط و کوچکی هستند، پس از این که چند بار با این مساله مواجه می شوند، با حالت ورشکستگی از صحنه رقابتی بازار خارج می شوند. لذا مهمترین و عمده ترین معضلی که در پیش روی ماست، همین مساله کپی رایت و عدم رعایت قوانین مربوط به آن می باشد.به جز کپی رایت این صنعت در فاصله بین عرضه و تقاضا با چه موانع و معضلات دیگری مواجه است؟قطعا مشکلات دیگری نیز وجود دارد اما مهم ترین آن ها عدم رعایت قانون کپی رایت است. زمانی که ما به مفهوم نشر الکترونیکی نگاه می کنیم، نباید فراموش کنیم که نشر الکترونیکی همان نشر است زیرا در این حوزه یک سری داده اطلاعاتی در قالب های مختلف عرضه می شود. در گذشته حامل رایانه ای وجود نداشت و محتوا به صورت مکتوب و در قالب کتاب عرضه می شد. با توجه به این که قانون نشر مکتوب سابقه ای بالاتر از 60 سال در کشور دارد و با عنصری به نام آگاهی مردم مرتبط است، بالطبع مسوولین نقش بسزایی در ارایه تسهیلات به این گونه ناشران داشته اند. به طور مثال وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی که متولی فرهنگ است، تسهیلات ویژه ای را برای ناشران آگاهی ها فراهم کرده است. آنچه مسلم است این است که ناشران الکترونیکی نیز فعالیتی مشابه دارند، با این تفاوت که محتوا به جای صفحات کتاب بر روی حامل های رایانه ای عرضه می شود که می تواند هم نسبت به نشر مکتوب مزیت داشته باشد و هم زمینه های غیرمزیتی را نسبت به نشر مکتوب شامل شود.در کل می توان گفت که این دو نوع نشر مکمل یکدیگر هستند. بنابراین جا دارد که متولیان به این امر توجه خاصی مبذول دارند. خوشبختانه در حال حاضر بعد از گذشت چندین سال به این صرافت افتاده اند که در این زمینه مسایل را ضابطه بندی و ساماندهی کنند و به امید خدا یک سری تسهیلات هم برای تولیدکنندگان محتوای الکترونیکی در نظر خواهند گرفت. همان طور که می دانید مجموعه های نشر الکترونیکی غالبا شرکتهای بخش های خصوصی هستند و به جز اندکی از شرکت ها که به نهادهای دولتی مرتبط هستند، بقیه به عنوان بخش خصوصی فعالیت می کنند. در نتیجه می توان در این زمینه از تسهیلاتی صحبت کرد که این تسهیلات می توانند به صورت یارانه های غیرنقدی نیز باشند. به طور مثال در حوزه نشر مکتوب وزارت ارشاد حواله کاغذهای ویژه ای را در اختیار ناشران قرار می داد که از طریق آن بتوانند کاغذ را با قیمت ویژه ای خریداری کنند تا کار چاپ راحت تر و کم هزینهتر صورت بگیرد. در حوزه نشر الکترونیک نیز مواد اولیه تولید cd از جمله پلی کربنات نقش مهمی را ایفا می کند که این امکان وجود دارد برای افرادی که مجوز تولید محتوای الکترونیکی دارند، با قیمت ویژه ای فراهم شود.در زمینه فرهنگ سازی نیز مسوولین می توانند کمک شایانی به این حوزه نمایند. اگرچه یکی از مسایل مهمی که ما با آن دست به گریبان هستیم مساله عدم رعایت قانون کپی رایت می باشد اما لازم است در نظر بگیریم خود ما تا چه حد قواعد این قانون را رعایت می کنیم. چه در زمینه کپی رایت مطالب داخلی و چه در زمینه کپی رایت نرمافزارها و ابزارهای خارجی. ما اغلب از نرم افزارهای کپی شده و قفل شکسته خارجی برای برنامه نویسی استفاده می کنیم. در واقع خود از یک طرف از نرم افزارهای کپی شده استفاده می کنیم و از طرف دیگر از عدم رعایت قانون کپی رایت می نالیم. توجیهی که پشت این مساله وجود دارد این است که در مورد محصولات خارجی درصورت عدم رعایت این قانون کسی مدعی آن نخواهد شد. اما مسلما آن چه مهم است این است که برای این که بخواهیم بحث صادرات معنا و مفهوم پیدا کند باید یک فکر مجدد ارایه دهیم و بیش از گذشته به این مسایل دقت کنیم. خود ما نیز زمانی که به تولید محصولات خود می پردازیم و در این راستا نیازمند بهره مندی از اثرات و ثمرات دیگران هستیم، باید پیش از هر چیز حق و حقوق آن ها را پرداخت کنیم و مراحل لازم را طی کنیم و این مصداق نباشد که خود رعایت نکنیم اما دیگران ملزم به رعایت این قانون باشند.به نظر شما بهتر نیست برای عاملان کپی برداری نرم افزار مجازات سنگین تری در نظر گرفته شود؟من به یاد نمی آورم که مجازاتی وجود داشته باشد که قرار بر این باشد که به صورت سنگین تر پیاده شود. از لحاظ بحث نظری، به نظر من متاسفانه در فرهنگ ما اگر زور و مجازات های عملی و کاربردی وجود نداشته باشد، کسی اهمیت چندانی برای موضوع قایل نمی شود. اگر فروشگاهی این جسارت را داشته باشد که محصولات تقلبی را به فروش برساند، باید درک کند که این عمل مشابه دزدی است، آن زمان که این مساله به عنوان یک جرم تعریف شود آنگاه پلیس می تواند صاحبان آن فروشگاه را به عنوان مجرم دستگیر کند. اما متاسفانه هنوز کپی cd نرم افزاری به عنوان یک جرم تعریف نشده است.لذا زمانی که یک مغازه به دلیل چنین جرمی تعطیل شود به دنبال آن سایر مغازه های اطراف به این مساله بیشتر اهمیت خواهند داد. بنابراین اگر جریمه ها سنگین تر شود، مجرمین در این حوزه دیگر به سراغ ارایه محصول غیرمجاز نخواهند رفت .البته نقش پلیس در این زمینه قابل توجه است.به نظر شما آیا پوشش حایتی لازم از صنعت نرم افزار به عمل می آید؟قطعا هنوز نه. این صنعت هنوز به زمان بسیار زیادی نیاز دارد تا به نقطه مطلوب و ایده آل برسد. هنوز در حوزه it دو مجموعه نمی توانند به دلیل وجود اختلافات به بحث و گفتگو بنشینند و در مسایلی که تفاهم دارند به نتیجه مناسبی دست یابند. مسایل را باید عمومی نگریست و نه شخصی. باید به ایده های بهتری نگاه کرد و آن ها را معیار قرار داد.در حال حاضر متولیان این صنعت چند دسته اند که هر یک مدعی اجرای وظیفه ای است. ناگفته نماند در کنار این مساله پروژه های بزرگ و ملی نیز در این حوزه به ثمر رسیده است. از جمله پروژه کارت هوشمند سوخت و بانکداری الکترونیکی. اگر خوب به این مسایل دقت کنیم متوجه می شویم بخشی از مسیرها طی شده است. مسیرهایی که در گذشته خاکی بود، امروز می بینیم که آسفالت شده و منظم گردیده اند. باید پذیرفت که این مسیر یک هدف نیست بلکه یک فرآیند همیشه در حرکت است. ما متاسفانه با وجودی که از نیروی جوان بسیار فعال و خلاق بهره مندیم، در جایگاه ایده آلی قرار نداریم.اگر به کشورهای همسایه خود نگاه کنیم می بینیم خلاقیت و فکر ایرانی توانسته است خود را نشان بدهد، بنابراین باید از این پتانسیل استفاده صحیح تری صورت بگیرد. ما باید بتوانیم با ایجاد بستر مناسب و ارایه تسهیلات، چنین زمینه خلاق و فعالی را به عملکرد برسانیم. ما باید زمینه ها را بیشتر به سمت تقریب هدایت کنیم، نه افتراق. مسوولان مجموعهها باید ارتباط مناسبی با یکدیگر داشته باشند.به طور مثال در آیین نامه اجرایی حمایت از حقوق معنوی پدیدآورندگان نرم افزار، تصمیم بر آن شد تا طبق قاعده ای هر کس نرم افزار تولیدی خود را ثبت کند. این قاعده به این صورت بود که ابتدا نرم افزار به شورای عالی انفورماتیک ارایه شود. بعد از آن نرم افزار تولیدی باید به تایید وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برسد و سپس ثبت گردد.ما خود به عنوان یک تولید کننده، محصولاتمان را از اول مرداد ماه سال جاری به منظور ثبت به شورای عالی انفورماتیک ارایه کرده ایم. اما هنوز در این زمینه نتیجه قطعی به ما اعلام نشده و حتی مشخص نیست که وزارت ارشاد باید پاسخگو باشد یا شورای عالی انفورماتیک. دلیل این امر چیزی نیست جز این عدم هماهنگی و روشن نبودن گردش کاری.به نظر من پیش از هر چیز باید متولی اصلی it و خطوط اصلی آن در کشور مشخص شود. آیا وزارت بازرگانی است یا وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، وزارت فناوری اطلاعات و ارتباطات یا دفتر فناوری اطلاعات ریاست جمهوری؟در واقع اگر یک مکانیزم واحد وجود داشته باشد قاعدتا از موازی کاری ها، دوباره کاری ها و نیروی اصطکاکی که باعث کاهش راندمان کاری می شود، جلوگیری خواهد شد و در آن صورت است که می توانیم در زمینه it در جایگاه متعالی تری نسبت به وضعیت فعلی قرار بگیریم.رابطه بین مجمع ناشران الکترونیک با شورای عالی اطلاع رسانی و سازمان نظام صنفی به چه صورت است؟ آیا همکاری مناسبی مابین آن ها صورت می گیرد؟مجمع ناشران الکترونیک مجموعه ای از افرادی است که عمدتا به تولید محتوای الکترونیکی می پردازند و سابقه آن به سال 1378 برمی گردد. سازمان نظام صنفی نیز بر مبنای آیین نامه اجرایی حمایت از حقوق معنوی پدیدآورندگان نرم افزار در مسیر خویش در سال 1383 آغاز به فعالیت کرد. اکثر اعضای این سازمان در حوزه سخت افزاری فعالیت می کنند، بنابراین بیش از آن که به مبحث قانون کپی رایت بپردازند به حوزه خود توجه می کنند. اعتقاد شخصی من این است که نباید چیزی را از بین ببریم و یا تخریب کنیم مادامی که امکان اصلاح آن موجود باشد، باید بتوانیم اگر چیزی را در اختیار داریم ولو ناکارآمد، آن را اصلاح کنیم. زیرا هزینه های لازم برای تخریب و دوباره سازی به مراتب بالاتر است از این که بخواهیم به اصلاح آن بپردازیم. البته این مساله مشروط است به این که برای برقراری یک گفتگو مابین مجامع و سازمان ها، حداقل عزمی صادق و آغوش نیمه بازی وجود داشته باشد.بد نیست که از نظام صنفی این سوال پرسیده شود که این سازمان که مبنای آن قانون حمایت از پدید آورندگان نرم افزار بوده، تاکنون و بعد از گذشت یک دوره مدیریت، در حوزه مشخص کپی رایت چه اقداماتی انجام داده است؟! این یک امر واضح و بدیهی است که اگر هر 15 نفر اعضای هیات مدیره یک سازمان، خانم باشند، قطعا برآیند نیروهای حاصله از این 15 خانم به سمت حل مشکلات آقایان نخواهد رفت. در سازمان نظام صنفی نیز زمانی که ترکیب عمده و 90 درصدی آن، سخت افزار به معنی اعم کلمه باشد، برآیند تمامی نیروها در جهت حل و فصل مشکلات خودشان خواهد بود.من اعتقاد دارم کسی که در مقام مدیریت نظام صنفی فعالیت می کند باید به صورت یک پدر به تمامی صنف نگاه کند. اگرچه لازم است نوع برخوردها متفاوت باشد اما در کنار آن باید چتر حمایتی خود را برای تمامی شاخه ها در نظر بگیرد.اما آیا این اتفاق افتاده است؟ متاسفانه سازمان نظام صنفی نتوانسته است نقش پدری خود را ایفا کند و کوچکترین دغدغه ای در مورد قانون کپی رایت نداشته است. این در حالی است که این سازمان از طریق این قانون به رسمیت شناخته شده است و قرار بر این بوده که این قانون را به عنوان پرچم اصلی و سرلوحه کاری جلو ببرد. به تازگی این سازمان آمادگی خود را برای حمایت از این قانون اعلام کرده است و کمیسیون نشر الکترونیک در این سازمان دایر گردیده است. ما نیز در این زمینه تا آن جا که بتوانیم با این کمیسیون همکاری خواهیم کرد اما به شرطی که آن ها نیز برای یک همکاری موفق عزمی جزم داشته باشند. ما توقع داریم در این زمینه از بالا به پایین نگاه نشود و از تجربه های ما نیز در این زمینه استفاده گردد. تصمیمات و فعالیت های کارگروه ها مورد توجه قرار گیرد. در واقع مکانیزمی باید طراحی شود که این کارگروه ها و کمیسیون ها بالذات، قدرت تصمیم گیری و برنامه ریزی داشته باشند نه این که هنگام ارایه یک پیشنهاد به مدیریت سازمان، افرادی که از این موضوع اطلاعات کافی ندارند، آن را تایید نکنند.در رابطه با دبیرخانه شورای عالی اطلاع رسانی نیز باید به عرض برسانم که در دوره قبل سیاست کاری به گونه ای بود که بیشتر به مقوله تقویت زیرساخت ها می پرداخت و تولید محتوای الکترونیکی در اولویت های این شورا قرار نداشت. خوشبختانه در دوره جدید، طرح تسما با هدف تولید و ساماندهی محتوای الکترونیکی مطرح و در صدر اولویت ها قرار گرفته است هرچند که طرح تکفای دو نیز در جریان است. در کل ما به عنوان مجموعه ای که اهدافمان با اهداف طرح تسما بیشترین نزدیکی را دارد، این قابلیت را در خود می بینیم که در این زمینه با شورای عالی اطلاع رسانی همکاری کنیم با وجودی که عقیده داریم این همکاری ها باید در زمینه های گسترده تری باشد و هنوز کافی نیست. در حال حاضر همکاری ما در حد معقولی است که می تواند به سطوح بالاتری ارتقا پیدا کند.نظر شما در مورد جدا شدن نشر الکترونیک از نمایشگاه کتاب چیست؟ این مساله به نفع ناشران الکترونیکی بود یا به ضرر آن ها؟عمر نمایشگاه کتاب در کشور ما حدود 21 سال است. در یک دوره ای تصمیم بر آن شد که نمایشگاهی با نام نمایشگاه اطلاع رسانی با نمایشگاه کتاب همزمان برگزار شود. در این زمان تعداد ناشران الکترونیکی به تعداد انگشتان دست هم نمی رسید. در سال 78 در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی صحبت بر سر این بود که برگزاری نمایشگاهی با نام نمایشگاه اطلاع رسانی ممکن نیست. شما اگر به نمایشگاه های بزرگ دنیا نگاه کنید متوجه می شوید بخشی با نام e-publishing را در خود جای داده اند. با همین دید و با وجود اصطکاک ها و مقاومت ها، در نهایت هفت دوره نمایشگاه نشر الکترونیک برگزار شد و تمام مراحل برگزاری آن نیز بر عهده مجمع ناشران الکترونیک بود. در نیمه دوم سال 1385 مرکز توسعه فناوری اطلاعات و رسانه های دیجیتال در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تشکیل شد. یکی از زمینه های اصلی مخالفت با حضور ناشران الکترونیک در نمایشگاه بین المللی کتاب، نظر مدیران این مرکز بود با این استدلال که شأن ناشران الکترونیک بسیار بالاتر از این است که به عنوان یک طفیلی در نمایشگاه کتاب حضور یابند و می باید نمایشگاه جداگانه ای را برای نشر الکترونیک و رسانه های دیجیتال در نظر گرفت. مخالفت های بسیاری از سوی مجمع ناشران الکترونیک در این زمینه صورت گرفت.در جلسه حضوری با آقای پرویز معاونت محترم وزارت ارشاد، ایشان در این زمینه از خود سلب مسوولیت کرد و از مکاتبات و درخواست جلسه با آقای زارع پور، ریاست محترم مرکز توسعه فناوری اطلاعات و رسانه های دیجیتال وزارت ارشاد نیز هیچ نتیجه ای حاصل نشد و در نهایت ناشران الکترونیک از شرکت در نمایشگاه بین المللی کتاب سال 1386 باز ماندند.در واقع تحلیل ما این است که چون نمایشگاه کتاب در اردیبهشت ماه 86 برگزارمی شد و قرار بود که نمایشگاه رسانه های دیجیتال نیز در خردادماه 86 برگزار شود، عزیزان ارشاد احتمال می دادند که ناشران الکترونیک دیگر در نمایشگاه رسانه های دیجیتال حضور نخواهند یافت و در نتیجه از حضور در نمایشگاه کتاب محروم ماندند تا مجبور به شرکت در نمایشگاه رسانه های دیجیتال باشند. به نظر من این رفتار قیم مابانه غلط است و بهتر بود این مشکلات با ناشران الکترونیک نیز مطرح می شد و در ادامه یک سری گفتگوها و مشورت ها برای آن ها تصمیم مناسب اتخاذ می گردید.من اعلام می کنم که ما به دنبال جدل نیستیم. در حقیقت دیدگاه ما، دیدگاه یک صنف است و به هیچ وجه شخصی به این مسایل نگاه نمی شود. به عقیده ما نمایشگاه کتاب تعریف دقیقی نخواهد داشت اگر نشر الکترونیک از آن حذف شود. لزوما نباید برای حضور در نمایشگاه رسانه های دیجیتال از شرکت در نمایشگاه کتاب محروم می ماندیم. نمایشگاه کتاب در حال حاضر بنیه ملی دارد و تمامی مراکز استان ها در این نمایشگاه حضور می یابند و به دلیل این که بازار بسیار گسترده ای در سطح کشوری فراهم می آورد، بسیاری از ناشران الکترونیک امورات سالانه خود را با درآمد حاصل از این نمایشگاه می گذرانند. اما زمانی که از این نمایشگاه محروم می شوند یعنی بخش عمده ای از درآمد خود را از دست داده اند.از طرفی یکی از زمینه هایی که می تواند نمایشگاه کتاب را فربهتر کند، حضور نشر الکترونیک در این نمایشگاه است. نشر الکترونیک می تواند هم در نمایشگاه کتاب و هم در نمایشگاه رسانه های دیجیتال حضور یابد و این دو با هم منافاتی ندارند. ناشران الکترونیک حق دارند که در نمایشگاه کتاب حضور یابند و نمی توان آن ها را از این حق محروم ساخت و هیچ کس نیز نمی تواند منکر جایگاه ویژه نشر الکترونیک در نمایشگاه بین المللی کتاب باشد.در انتها مجددا آمادگی خویش را برای برگزاری میزگرد بررسی ضرورت حضور ناشران الکترونیک در نمایشگاه بین المللی کتاب با حضور کارشناسان این حوزه از بخش خصوصی، از مرکز توسعه فناوری اطلاعات و رسانه های دیجیتال، معاونت فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، دبیرخانه شورای عالی اطلاع رسانی و اصحاب رسانه اعلام کرده و امید واثق دارد که با اتکا به روش گفتگو و مفاهمه، درهای رحمت و فضل الهی بیش از پیش گشوده خواهد شد.

منبع : ديده بان آي تي ايران  تاریخ : 12   بهمن   1387  شاخه : فن آوری اطلاعات