طراحی وب سایت

م.ر.بهنام رئوف
عکس: تزئینی است
همین طور که داشتم قدم می زدم یک دفعه نگاهم بهش افتاد. همان جا خشکم زد. دیگه نتونستم از جام تکون بخورم. مثل اینکه داشتم خواب می دیدم. یعنی می شه؟
درست همون چیزی بود که می خواستم. تمام مشخصاتش همونی بود که دنبالش بودم. خیلی وقت بود که دنبالش می گشتم. به دوستانم سپرده بودم که من دنبال همچین چیزی هستم. مشخصاتش را به همه داده بودم، اما هیچ کس خبری ازش بهم نداده بود. کلی تو اینترنت دنبالش گشتم. داشتنش دیگه داشت برام یه آرزو می شد که یک دفعه گمشدمو پیدا کردم. منتظر بودم که یک موقعیت خوب فراهم بشه تا جلو رفته، از نزدیک ببینمش و در مورد آن سوال کنم و آن موقعیت بعد از بیست دقیقه فراهم شد.
مغازه خلوت شد و من تونستم وارد مغازه شوم. داخل که شدم با دست بهش اشاره کردم و به فروشنده گفتم که من آن بسته را می خواهم. فروشنده کلی ازش تعریف کرد. در مورد مشخصاتش بهم توضیح داد. جعبه خیلی شیکی داشت. علاوه بر اینکه عکسه گوشی من روش بود عنوان شده بود که نرم افزارهای کاربردی برای ویندوز موبایل 1/6. وقتی از نزدیک دیدمش فهمیدم که خودشه، یک مقدار در موردش صحبت کردیم و فروشنده هم گفت این همان چیزی است که شما به آن نیاز دارید. یک بسته نرم افزاری متشکل از 6 سی دی که همانطور که از عکس روی جعبه هم پیداست مربوط به گوشی . . . است.
قیمت را سوال کردم و فروشنده گفت 15 هزار تومان. نگاهم به پشت جعبه افتاد. برچسبی بود مربوط به شرکت پخش کننده که قیمت را 9 هزار تومان اعلام کرده بود. در مورد قیمت با فروشنده بحث کردم، فروشنده گفت درسته که این قیمت درج شده، ولی این قیمت مربوط به روزهای اولی بود که این بسته به بازار عرضه شده و قیمت الان همین قیمتی است که من به شما می گویم.
آن قدر خوشحال بودم که دیگر قیمتش برایم مهم نبود. بسته پلمب بود. عنوان نرم افزارهای روی جعبه را می خواندم. جالب بود که با تیتر درشت در کنار نام سایر نرم افزارها روی جعبه نوشته شده بود «انواع نرم افزارهای هک بلوتوثی برای پاکت پی سی ها». علامت تعجب بزرگی بالای سرم ظاهر شد. چقدر آسان قبح هک در جامعه ما شکسته شده که به راحتی نرم افزارهای آن را پشت شیشه مغازه ها گذاشته و می فروشند، درست مثله هیچ کجای دنیا!.
بسته را در کیفم گذاشتم و محل را ترک کردم. خانه که رسیدم بسته را باز کردم. چشمم به یک کتابچه راهنما افتاد که روی 6 سی دی قرار گرفته بود. خوشحال شدم از اینکه حتما در این کتابچه در مورد برنامه های موجود در سی دی ها و نحوه نصب آن ها توضیح داده شده است. کتابچه را ورق زدم، اما زهی خیال باطل. در صفحه اول، پایین توضیحات مرسوم نشر این کتابچه که توسط شرکت تهیه کننده این مجموعه منتشر شده، نوشته شده بود «قیمت این بسته نرم افزاری برای مصرف کننده 7 هزار تومان» اما روی جعبه از سوی شرکت پخش کننده، 9 هزار تومان به عنوان قیمت برای مصرف کننده درج شده و فروشنده هم از من 15 هزار تومان در ازای فروش گرفته بود، جالب نیست؟!
اما این تازه اول ماجرا بود. مشکل من قیمت نبود، چرا که حاضر بودم برای این بسته نرم افزاری هر قیمتی بپردازم. دلم خوش بود که با صرف یک هزینه سنگین گوشی موبایلم را به یک پاکت پی سی ارتقا داده بودم تا بتوانم علاوه بر مکالمات روزمره، نرم افزارهای کاربردی بیشماری را هم روی آن داشته باشم. مدت زیادی را در اینترنت دنبال نرم افزارهای مورد نظرم گشتم، اما متاسفانه نسخه رایگان آنها وجود نداشت. به دلیل آنکه کارت های اعتباری بین المللی در ایران وجود نداشته یا اگر هم باشند به دلیل مشخص بودن ای پی ایران غیر قابل استفاده هستند، نمی توانستم نسخه های فروشی آن را هم تهیه کنم.
سی دی ها را به نوبت در کامپیوتر گذاشتم و تازه فهمیدم که چه کلاهی سرم رفته است. نرم افزارهای مورد نظر من در هیچکدام از این 6 سی دی موجود نبود. بیشتر دقت کردم، اما هر چی بیشتر می گشتم نرم افزاری که با گوشی من سازگار باشد وجود نداشت و این درحالی بود که در طراحی این بسته نرم افزاری تماما از عکس مدل گوشی من و مارک آن استفاده شده بود. نرم افزارهای موجود در این بسته تنها با ویندوز موبایل های 5،4 یا 6 سازگار بودند و تنها نرم افزاری که می توانستم از آن استفاده کنم نسخه قفل شکسته ویندوز موبایل 1/6 بود که نسخه اصلی و تحت لیسانس مایکروسافت آن را در جعبه گوشی داشتم. اگر بگویم آن شب تا صبح از شدت عصبانیت خوابم نبرد اغراق نکرده ام.
شما هم اگر سری به مراکز خرید کامپیوتری زده باشید حتما در کنار فروشگاه هایی که قطعات سخت افزاری و لوازم جانبی می فروشند، فروشگاه های نرم افزاری را هم دیده اید که ویترین آن ها مملو از بسته های جامع نرم افزارهای کاربردی و نرم افزارهای آموزشی است. اصلا چرا راه دوری برویم. اگر به وب گردی علاقه مند بوده باشید و کمی از وقت خود را هم روزانه در همین سایت های فارسی زبان خودمان صرف کرده باشید حتما تا به حال به انبوه تبلیغات فروش این نرم افزارها یا فیلم هایی که بعضا برخی از آنها از صدا و سیمای خودمان هم پخش می شود برخورد داشته اید. شاید شما هم مثل من فریب تبلیغاتی از این دست را خورده باشید و برخی از این محصولات را تهیه کرده باشید، البته اتفاقی که برای نگارنده رخ داده مشابه فروش های مجازی و اینترنتی نیست، بلکه این یکی کاملا هم واقعی است. پشت ویترین مغازه ای که این بسته نرم افزار را تهیه کرده بودم مملو بود از بسته های نرم افزاری با مارک های مختلف. بسته هایی که با قیمت های اندکی همچون 15 تا 20 هزار تومان در قالب 5 یا 6 دی وی دی، انواع و اقسام نرم افزارهای کاربردی قفل شکسته معروف دنیا را در اختیار مصرف کننده قرار می دهند که خدا می داند چند تا از آنها فقط جعبه زیبایی داشته و از کارایی مطلوبی برخوردار نیستند. جالب است که پشت تمام این بسته ها یک جمله مشابه وجود دارد که می گوید: «این بسته تحت قانون مالکیت معنوی قرار داشته و هر گونه کپی برداری از این بسته پیگرد قانونی دارد». نمی دانم از کی تا حالا در کشور قانونی به تصویب رسیده که از دزدان در مقابل دیگر دزدان حمایت می کند!. در بخش نرم افزارهای آموزشی هم تا دلتان بخواهد نسخه های متفاوت آموزش فتوشاپ، ورد، ای سی دی ال و... وجود دارد. نرم افزارهای آموزشی که به جرات می توان گفت نه تنها بار آموزشی برای مصرف کننده ندارند، بلکه تماما شبیه به هم بوده و فقط نام ناشر آنها متفاوت است.
شکایت برای 15 هزار تومان!
از آنجایی که خیلی عصبانی بودم و حس و حال کاربران مشابه خودم را هم کاملا درک می کردم، برای پیگیری این موضوع تصمیم به طرح شکایتی در شورای انتظامی سازمان نظام صنفی رایانه ای گرفتم. البته طرح شکایت و انتظار رسیدن روز جلسه هم داستانی دارد که موضوع این گزارش نیست. روز رسیدگی به شکایت فرا رسید. شاکی (بنده) و متشاکی (شرکت تهیه و توزیع کننده) در مقابل هیات نظارت شورای انتظامی قرار گرفتیم. برای هیات مذکور طرح این شکایت جالب بود و زمانی هم که موضوع شکایت مطرح شد، گویا لطیفه گفته شده باشد، لبخندی در گوشه لب تمام اعضای این هیات نقش بست. برای این افراد این شکایت به آن لحاظ جالب بود که هیچ کاربری وقت گرانبهای خود را صرف شکایت از یک بسته نرم افزاری 9 هزار تومانی نمی کند.
هیات رسیدگی کننده متشکل بودند از مهرداد ذوالفقاریان، پیام کرباسی، رضا پرویزی و رضا حیدری رنجبر که همگی از اعضای شورای انتظامی سازمان نظام صنفی رایانه ای استان تهران هستند. شرح شکایت توسط ذوالفقاریان خوانده و توضیحات تکمیلی نیز به همراه بسته نرم افزاری توسط اینجانب ارائه شد. نماینده متشاکی هم مدیر فروش شرکتی بود که اقدام به ساخت این بسته نرم افزاری کرده بود. البته شرکتی که در قالب یک مغازه آن هم در طبقات فوقانی معروف ترین پاساژ تلفن همراه کشور فعالیت می کند.
انتشار گفت وگوهای رد و بدل شده در آن جلسه در جایگاه این گزارش نیست، اما هیات حل اختلاف با اتفاق نظر، رای را به نفع شاکی صادر کردند. هرچند که به نظر می رسید نماینده شاخه فروشگاه های نظام صنفی سعی داشت به نوعی رفتار همکار خود را بپوشاند، اما موضوع شکایت و شواهد و مدارک موجود جایی برای تردید باقی نمی گذاشت. رضا پرویزی که خود از نگارنده های قانون جرایم رایانه ای است در این جلسه به متشاکی گفت که اگر این شکایت بعد از عید امسال صورت می گرفت، فقط و فقط به دلیل توزیع نرم افزارهای هک به سه سال حبس محکوم می شدید. به هر حال متشاکی به دلیل تبلیغ کالایی خلاف بر آنچه که بوده محکوم و قرار شد با توجه به درج عکس گوشی منتشر شده روی این بسته، نرم افزارهای کاربردی این گوشی را تهیه و در اختیار شاکی قرار دهد. (هر چند که این فقط یک حکم بود و هیچ کدام از طرفین هم پی گیر آن نشدند).
متولیان سردرگم
هدف از طرح این شکایت توسط نگارنده محکوم شدن یا نشدن شرکتی خاص نبود، چرا که ارزانی این بسته های نرم افزاری و در کل سایر نرم افزارهای آموزشی به دلیل عدم رعایت قانون کپی رایت در ایران، جز یک اعصاب خردی مقطعی ناشی از نرسیدن به هدف مطلوب، ضرر قابل توجهی را برای کاربران به همراه ندارد. اما مساله ای که در اینجا مطرح است آن است که چه کسی متولی بازار محصولاتی از این دست است؟ و آیا کسب درآمدهایی این چنینی در کنار خلاء های قانونی برای صنف آی تی کشور مشروع بوده و ساختار نیمه قانونمند این بازار را با مشکل مواجه نمی کند؟
برای پاسخ به این سوالات با برخی از مسوولان ذی ربط گفت وگو کردیم. برخی از آنها شفاف پاسخ دادند، برخی از آنها در لفافه سخن گفتند و برخی دیگر هم بر اساس روال معمول یا تلفنشان در دسترس نبود یا تقاضای نامه کتبی و درخواست برای مصاحبه داشتند!.
محمد یوسفیان رییس کمیسیون نرم افزار سازمان نظام صنفی رایانه ای استان تهران در این باره می گوید: ما در کمیسیون نرم افزار کارگروهی داریم که وظیفه آن بررسی برنامه های بسته های نرم افزاری داخلی است. در این کمیسیون نوع نرم افزار و نحوه ارائه و رعایت حقوق مصرف کنندگان بررسی می شود. او می گوید: در مورد بسته های نرم افزاری که در آنها نرم افزارهای قفل شکسته عرضه می شود نمی توان کاری انجام داد، مگر آنکه شرکت های ارائه دهنده این نوع از نرم افزارها عضو سازمان باشند. او ادامه می دهد: البته نفس ارائه این گونه نرم افزارها به دلیل آنکه قانون کپی رایت در آنها رعایت نمی شود غیرقانونی است.
رضا پرویزی از اعضای شورای انتظامی سازمان نظام صنفی رایانه ای و از کارشناسان جرایم رایانه ای در این باره می گوید: این نرم افزارها چون نرم افزارهای خارجی هستند در مورد اصل نرم افزار هیچ کس هیچ مسوولیتی قبول نمی کند، ولی اگر این نرم افزارها را وسیله ای برای کلاهبرداری قرار دهند و پول کاربر با خریدن آنها هدر رفته باشد، کلاهبرداری شناخته می شود. ما در قانون داریم که هرکس با توسل به وسایل متقلبانه دیگران را بفریبد و مال آنها را ببرد کلاهبرداری محسوب می شود.
پرویزی در مورد متولی و ناظر بر عرضه این نوع از نرم افزارها می گوید: مغازه ها زیر نظر اتحادیه ماشین های اداری و رایانه هستند و این اتحادیه باید روی فروشگاه هایی از این دست که نرم افزارهایی این چنینی عرضه می کنند نظارت داشته باشند. اما از آنجا که در این بخش شرکت ها هم فعال هستند و با جمع آوری نرم افزار و شکاندن قفل آنها اقدام به عرضه آنها در قالب یک بسته نرم افزاری می کنند، هم سازمان نظام صنفی رایانه ای و هم اتحادیه در نظارت این امر دخیل هستند.
به گفته پرویزی البته این نکته را هم باید در نظر داشت که این بسته های نرم افزاری به نوعی محتوا ارائه می دهند در نتیجه شورای عالی اطلاع رسانی نیز باید در این بخش نظارت داشته باشد، اما متاسفانه هیچکدام از این نهادها در این بخش فعال نیستند. او در مورد اینکه برخی معتقدند وزارت فرهنگ و ارشاد باید متولی این بخش باشد، می گوید: ارشاد می تواند در مورد سازگاری محتوای این نرم افزارها با فرهنگ اسلامی و ایرانی نظارت داشته باشد به عنوان مثال نرم افزارهای تم موبایل که در آنها از عکس های هنرپیشه های خارجی استفاده می شود وزارت ارشاد باید روی محتوای این تم ها نظارت داشته باشد، اما این کار هم صورت نمی گیرد.
بازار بی صاحب
مهرداد ذوالفقاریان، رییس شورای انتظامی نظام صنفی رایانه ای تهران می گوید: برای ارائه مجوز انتشار یا ثبت نرم افزار در حال حاضر وزارت ارشاد و شورای عالی انفورماتیک در حال فعالیت هستند، اما از آنجایی که هنوز ارائه و انتشار محتوا در قالب بسته های نرم افزاری در کشور فراگیر نشده است، هنوز فعالیت خاصی در این بخش صورت نگرفته است. از نظر محتوایی کمیسیون نشر الکترونیک شورای عالی اطلاع رسانی در این بخش فعال است که آنها هم نظارتی روی بازار ندارند، اما در ساماندهی محتوا تا به حال فعالیت های جسته و گریخته ای انجام شده است.
او می گوید: شورای عالی انفورماتیک و ارشاد قرار بوده پیش از این نظارت بر محتوای این نوع از نرم افزارها را داشته باشند، همچنین قرار بود که ویژگی های این نوع از نرم افزارها با توجه به مشخصات درج شده روی جعبه بررسی شود تا مشخص شود آیا اصولا این نرم افزارها کارایی داشته یا استانداردهای لازم را رعایت کرده است یا خیر. قرار بود از لحاظ محتوایی وزارت ارشاد بررسی کننده موضوع باشد و از نظر فنی هم شورای عالی انفورماتیک. ذوالفقاریان ادامه می دهد: ما قانون ثبت نرم افزار را داریم به این دلیل که هر فردی هر نرم افزاری که دلش خواست منتشر نکند و این نرم افزارها پیش از انتشار مجوز فعالیت اخذ کنند. در نتیجه هم شورای عالی انفورماتیک و هم وزارت فرهنگ و ارشاد باید در این روند نظارت کامل داشته باشند.
اما در مورد بسته های نرم افزاری که حاوی چندین نرم افزار کاربردی هستند نه تنها هیچ مجوزی از هیچ نهادی اخذ نمی شود، بلکه به راحتی در مغازه های نرم افزاری به فروش می روند. البته در حال حاضر فروش اینترنتی این نوع از نرم افزارها و بعضا فیلم های سینمایی نیز گسترش پیدا کرده که در بعضی از موارد گزارش رسیده که سی دی های ارائه شده خالی یا اصطلاحا خام بوده است. به اعتقاد ذوالفقاریان نرم افزاری که ثبت نشده باشد نباید اجازه فروش هم داشته باشد.
ختم کلام
به هر حال آنچه مسلم است آن است که بازار این نوع از نرم افزارها این روزها گرم تر از پیش بوده و هیچ نوع نظارتی هم چه پیش از انتشار و چه بعد از انتشار و عرضه در بازار وجود ندارد.
آنچه که از گفت وگوهای انجام شده برداشت می شود بیانگر حضور متولیان و شاید بهتر باشد بگویم مدعیان بی شماری در بخش نظارت بر این حوزه بوده است. متولیان و مدعیانی که اما این بار هیچ کدام یا از روند حاکم بر بازار نرم افزاری کشور اطلاعی ندارند و یا اگر هم دارند فعلا چشمان خود را روی کارشکنی هایی از این دست بسته اند.
سوالی که همچنان برای نگارنده بی پاسخ مانده است این است که تا چه زمانی بازار آی تی کشور به خصوص در بخش نرم افزار باید شاهد بی بند و باری های این چنینی باشد؟! امیدوارم مسوولان ذی ربط با خواندن این گزارش بتوانند در این زمینه پاسخگو باشند.

منبع : دنیای اقتصاد  تاریخ : 29   بهمن   1387  شاخه : نرم افزار